25 июни соли 2026 Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид (СММ) бо ташаббуси созанда ва дурандешонаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва бо пуштибонии якдилонаи давлатҳои узв қатъномаи махсусро қабул кард, ки бар асоси он солҳои 2027–2036 ҳамчун «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда» эълон гардид. Ин санад уҳдадории ҷомеаи ҷаҳониро барои пешгирии низоъҳо, тақвияти муколамаи байни наслҳо ва тарғиби фарҳанги сулҳу таҳаммулгароӣ расмият мебахшад.

Ҷомеаи Тоҷикистон ин рӯйдоди таърихиро ҳамчун нишонаи эътирофи байналмилалии мактаби сулҳофарӣ ва ваҳдати миллии кишвар бо эҳсоси баланди ифтихор пазируфт. Дар сатҳи давлатӣ, доираҳои илмӣ-академӣ ва сохторҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ таъкид гардид, ки ин қатънома нуфузи дипломатии Тоҷикистонро дар майдони байналмилалӣ устувортар менамояд. Мардуми кишвар, бахусус насли ҷавон, ин иқдомро ҳамчун заминаи муҳим барои рушди устувор ва паёми созандаи давлати худ ба ҷаҳониён арзёбӣ намуданд. Хабари мазкур дар воситаҳои ахбори оммаи давлатӣ ва соҳавӣ ҳамчун дастоварди стратегии сиёсати хориҷии кишвар ба таври васеъ инъикос ёфт.

Мо дар асре зиндагӣ дорем, ки суръати тағйироти он аз тасаввури инсон берун аст ва ҷаҳон бо шиддате дигаргун мешавад, ки қаблан таърих надида буд. Технологияҳои кайҳонӣ, ҷаҳишҳои азими зеҳни сунъӣ ва роботҳо ҳаёти ҳаррӯзаи моро шакл медиҳанд, аммо дар баробари ин, таҳдидҳо ба амнияти башарият низ ниқоби наву печидатар ба худ мегиранд. Имрӯз мафҳуми сулҳ дигар танҳо бо «набудани ҷанг ё хомӯш шудани садои силоҳ» маҳдуд намешавад, зеро ҷангҳои муосир метавонанд бе садо, бе тир ва дар фазои маҷозӣ сурат гиранд. Сулҳи ҳақиқӣ ва пойдори замони мо — ин амнияти рақамӣ, адолати экологӣ, дастрасии баробар ба маорифи муосир ва фароҳам сохтани имконияти рушд барои ҳар як ҷавон, сарфи назар аз мавқеи ҷуғрофии ӯ мебошад. Маҳз дар ҳамин давраи ҳассос, ташаббуси Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда на танҳо як санади расмии созмонҳои ҷаҳонӣ, балки як даъвати умумибашарӣ ва таъхирнопазир ба сохтан, ҳифз кардан ва супоридани ояндаи амн ба дасти ворисони аслии он аст.

Гунаҳкори асосии низоъҳо ва нооромиҳои замони мо аксар вақт на силоҳҳои марговар, балки нофаҳмӣ, ҷаҳолат, хурофот ва нобаробарии шадиди иқтисодиву иҷтимоӣ мебошанд. Барои он ки наслҳои оянда дар ҷаҳони дур аз хушунат зиндагӣ кунанд, пойдевори ин сулҳи устуворро бояд маҳз имрӯз дар се самти стратегиву калидӣ гузорем, ки аввалини онҳо маорифи асри XXI мебошад. Маорифи замони нав на бояд танҳо бо аз ёд кардани формулаҳои хушки илмӣ ва қоидаҳои назариявӣ маҳдуд шавад, балки рисолати асосии он тарбияи маҳоратҳои мулоим (Soft Skills) — тафаккури интиқодӣ, ҳамдилӣ, таҳаммулпазирии фарҳангӣ ва қобилияти мулоқоти созанда мебошад. Ҷавононе, ки фарҳанги сулҳ, эҳтиром ба гуногунии ҷомеа ва шаҳрвандии фаъолро аз паси мизи мактаб меомӯзанд, дар оянда ҳангоми рӯ ба рӯ шудан бо мушкилот ба ҷои низоъ ва хушунат, роҳи хираду гуфтугӯро интихоб мекунанд.

Дар баробари ислоҳоти маориф, дипломатияи рақамӣ ва технологияҳои иттилоотӣ нақши калидиву ҳаётиро мебозанд, зеро имрӯз майдони муборизаҳо ба фазои виртуалӣ ва шабакаҳои иҷтимоӣ кучидааст. Фейкҳо, таблиғоти бардурӯғ, киберҳамлаҳо ва низоъҳои онлайнӣ метавонанд суботи равониву сиёсии ҷомеаҳоро дар чанд сония барҳам зананд ва зеҳни ҷавононро заҳролуд созанд. Даҳсолаи таҳкими сулҳ аз тамоми ҷаҳон даъват мекунад, ки технологияҳои муосир ва зеҳни сунъӣ на барои тақсим кардани одамон ба гурӯҳҳо ва паҳн кардани кина, балки барои муттаҳидсозии башарият, рушди саводи рақамӣ ва эҷоди имкониятҳои баробари корӣ истифода шаванд. Тавассути ташкили марказҳои кори фосилавӣ ва омӯзонидани фанҳои ТИ ба ҷавонони минтақаҳои дурдаст, мо метавонем муҳоҷирати маҷбуриро коҳиш диҳем ва ба онҳо шонс диҳем, ки дар ватани худ соҳиби зиндагии шоиста гарданд.

Рӯкни сеюми ин занҷири сулҳсозӣ мустақиман бо «маҳоратҳои сабз» ва амнияти экологӣ пайваст аст, зеро замин хонаи ягонаи мост ва саломатии он кафолати зиндагии мост. Тағйирёбии глобалии иқлим, хушксолӣ, обшавии пиряхҳо ва камшавии захираҳои табиӣ, махсусан оби ошомиданӣ ва заминҳои корам, дар замони мо метавонанд сарчашмаи низоъҳои нави минтақавӣ ва ҷаҳонӣ шаванд. Таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда бе идоракунии оқилонаву илмии табиат ва кишоварзии устувор, аз ҷумла ҷорӣ кардани технологияҳои нави гармхонаҳо ва сарфаи об имконпазир нест. Ин маҳоратҳои сабз ба ҷавонон имкон медиҳанд, ки на танҳо экосистемаи худро ҳифз кунанд, балки амнияти озуқаворӣ ва суботи иқтисодии ҷомеаи худро низ ба таври дарозмуддат таъмин намоянд.

Таърихи башарият ва таҷрибаи гаронбаҳои сулҳсозии халқҳо, аз ҷумла сабақҳои таърихии миллати мо, бори дигар исбот кардааст, ки сулҳу субот ба осонӣ ба даст намеояд ва нигоҳ доштани он заҳмати ҳаррӯза, гузаштҳои бузург ва масъулияти фардиро талаб мекунад. Аммо фарқияти асосиву бунёдии Даҳсолаи байналмилалии кунунӣ дар он аст, ки он ба ҷавонон на ҳамчун як насли пассив ва танҳо «гирандаи кӯмак», балки ҳамчун шарикони баробарҳуқуқ, эҷодкор ва роҳбарони имрӯзаи равандҳо менигорад. Сулҳ мероси беҷон ё сарвати хусусӣ нест, ки онро танҳо аз калонсолон гирифта, бемасъулиятона истифода барем, балки он як сохтмони бузурги маънавист, ки наслҳои имрӯзу оянда бояд онро якҷоя, хишт ба хишт ва бо такя ба илму хирад бунёд кунанд.

Барои он ки ин ташаббуси бузурги ҷаҳонӣ танҳо дар рӯи коғаз ва ҳамчун як шиори зебо намонад, он дар се марҳилаи муайян ва пайдарпай амалӣ карда мешавад, ки ҳар кадоме дорои аҳамияти махсус аст. Се соли аввал пурра ба гузоштани пойдевор, ислоҳоти куллии соҳаи маориф ва баланд бардоштани саводи рақамӣ нигаронида шуда, заминаҳои илмиро устувор мекунад. Дар солҳои баъдӣ, тамаркуз ба татбиқи лоиҳаҳои амаливу инноватсионӣ, ташкили марказҳои муосири технологияҳои иттилоотӣ ва рушди кишоварзии сабз равона мегардад, ки иқтисодиётро қувват мебахшад. Дар марҳилаи ниҳоӣ, устувории тамоми ин лоиҳаҳо таъмин карда шуда, роҳбарии равандҳо ва қабули қарорҳои муҳим ба насли наве, ки аллакай дар рӯҳияи фарҳанги сулҳ камол ёфтааст, супорида мешавад.

Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда як шонси бузурги таърихӣ ва рисолати муқаддаси ҳар як инсони соҳибмаърифат дар сайёра мебошад. Ин имконияти нодир аст, ки ба ҷавонони имрӯза, махсусан ба онҳое, ки дар соҳаи технологияҳои наву маориф фаъолият доранд ва дили ҷавону рӯҳияи созанда доранд, воситаҳои лозимиро диҳем, то ҷаҳонро амнтар, одилтар ва зеботар созанд. Зеро ояндаи сулҳ дар дасти онҳое нест, ки роҳи ҷудоиву низоъро пеш мегиранд, балки дар дасти насли наве аст, ки имрӯз бо шавқ илм меомӯзад, технологияҳои навро ба нафъи ҷомеа ҷорӣ мекунад ва ба замину табиат бо эҳтирому муҳаббати хос менигарад.

Директори Литсейи касби техникии нохияи Шугнон Мавлоназаров Амонбек

Сулҳро аз нав бояд сохт: Чаро дунё ба Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда ниёз дорад?